پژوهش و نوآوري

تربیت عبادی در قرآن

استاد راهنما

سرکار خانم دکتر صغری ملاولی

پژوهشگر

زینب عربیان،فاطمه شیخ جعفری،راحله اسفندیاری

چکیده:

یکی از برنامه های دین اسلام برای رسیدن انسان به سعادت و قرب الهی، «عبادت و بندگی» است، چرا که عبادت یکی از نیازهای واقعی و اساسی است که ریشه در اعمال جان و فطرت بشر دارد و اسلام آن را به منزله یک برنامه جامع تربیتی برای پرورش و تکامل روح و روان انسان برنامه ریزی کرده است.

از این رو یکی از ابعاد علمی و اخلاقی قرآن شیوه تربیت عبادی آن است ، تربیت عبادی، یعنی«آموزش عبادات به متربیان و متعهد کردن آنان به انجام آنها» و به دیگر سخن:«تربیت عبادی» به معنای ایجاد تدریجی و گام به گام روح عبادت و بندگی پروردگار عالم در فرزندان است.

در این تحقیق سعی شده است تا با بیان مبانی،ابعاد، اهداف، ویژگی ها و موانع تربیت عبادی مبتنی بر آیات قرآن تصویری از نحوه و چگونگی تربیت عبادی قرآن و روش قرآن را در رشد دادن و تربیت انسانها در مسیر عبودیت و بندگی بیان کند، از این رو، بعد از مفهوم شناسی عبادت و تربیت به مبانی تربیت عبادی در قرآن همچون؛ خدامحوری، فقر ذاتی انسان، ابعاد تربیت عبادی از قبیل عقلانی، جسمانی و اجتماعی-سیاس بودن عبادت، اهداف تربیت مانند لقاء الله، ویژگی تربیت عبادی خاضعانه، خالصانه، عالمانه، عاشقانه و… و نیز موانع و آسیبهای تربیت عبادی پرداخته شده است.

اگر انسان در مسیر عبادی و بندگی خدا به طور صحیح و نظامند گام نهد و آن را تداوم بخشد، به اهداف والایی دست پیدا می یابد و یکی از مهمترین و اساسی ترین هدف تربیت عبادی رساندن انسانها به مقام والای قرب و لقای الهی است.

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                   صفحه

مقدمه. 1

فصل اول:کلیات

1-1 تعریف و تبیین موضوع. 3

1-2 اهمیت و ضرورت. 3

1-3 اهداف و فواید. 4

1-4 فرضیه پژوهش.. 4

1-5 پیشینه تحقیق. 5

1-6 سوالات تحقیق. 5

1-7 روش تحقیق. 6

1-8 محدودیت‌ها و مشكلات تحقیق. 6

فصل دوم:مفهوم شناسی

2-1 تربیت. 8

2-1-1 معنای لغوی تربیت. 8

2-1-2 معنای اصطلاحی تربیت. 9

2-2 عبادت. 10

2-2-1 معنای لغوی عبادت. 10

2-2-2 معنای اصطلاحی عبادت. 11

2-3 عبد. 11

2-3-1 معنای لغوی عبد. 11

2-4 اطاعت. 11

2-4-1 معنای لغوی اطاعت. 11

2-4-2 معنای اصطلاحی اطاعت. 11

فصل سوم:فلسفه عبادت و مبانی تربیت عبادی در قرآن

3-1 خدامحور بودن نظام خلقت. 13

3-1-1 شیوه اندیشیدن در صفت خالقیت خدا 13

3-1-2 نظم حیرت انگیز عالم گواه وجود خداست. 15

3-2 فقر ذاتی انسان و غنی بالذات بودن خداوند عالم.. 17

3-2-1 فلسفه عبادت. 18

3-2-2 فطرت توحید. 26

3-3 خداوند، خالق ، مدبر و مربی موجودات عالم و احوالات آنها 27

3-3-1 خدا، بهترین مدبر 28

3-3-2 عزّ قدس الهی. 29

3-3-3 مسئولیت انسان در برابر خدا 31

3-3-4 ربوبیت الهی. 35

فصل چهارم: ابعاد تربیت عبادی در قرآن

4-1 عبادت عقلانی. 38

4-1-1 عقل. 38

4-1-2 ضرورت عقلی نیایش.. 38

4-1-3 عقل، رابطه الهی. 39

4-1-4 بینایی عقل. 40

4-1-5 نورانیت عقل. 41

4-1-6 عقل و بندگی. 42

4-1-7 پرورش تعقل اخلاقی در کنار پرورش تعبد. 44

4-1-8 راه زدودن غفلت عقل پس از تبعیت از هوای نفس.. 46

4-1-9 حکومت عقل. 47

4-2 عبادت جسمانی. 48

4-2-1 رابطه روح و جسم در قیامت. 48

4-2-2 عبادت زبان. 49

4-2-3 عبادت اعضاء و جوارح. 49

4-2-4 عبادت شکم. 50

4-2-5 عبادت(پاکدامنی) 50

4-2-6 نماز 50

4-2-7 روزه. 51

4-2-8 خمس و زکات. 51

4-2-9 جهاد. 52

4-2-10 امر به معروف و نهی از منکر 52

4-3 عبادت اجتماعی، سیاسی. 53

4-3-1 نماز جمعه. 53

4-3-2 اهمیت نماز جمعه. 54

4-3-3 حج. 56

4-3-4 انتخابات. 60

4-4 راه های عبادت. 63

4-4-1 تفکر در آفرینش.. 64

4-4-2 کسب و کار 66

4-4-3 آموختن دانش.. 67

4-4-4 نیکی به والدین. 69

4-4-5 خدمت به مردم. 71

4-4-6 انتظار حکومت عدل جهانی. 72

نتیجه گیری. 75

فهرست منابع. 76